Jeśli towar kosztuje 80 zł, a zostaje sprzedany za 100 zł, marża wynosi 20%, a nie 25%. Pomylenie tych wartości prowadzi do ustalania cen, które zostawiają mniej pieniędzy, niż zakładano. Poprawne obliczenie marży wymaga odniesienia zarobku do ceny sprzedaży, nie do kosztu zakupu. Trzeba też ustalić, jakie koszty obejmuje rachunek i czy porównywane kwoty są netto, czy brutto. Poniżej znajdują się wzory i przykłady pozwalające policzyć marżę, ustalić cenę oraz ocenić, ile rzeczywiście zostaje ze sprzedaży.
Co to jest marża i co właściwie pokazuje?
Marża określa, jaka część przychodu ze sprzedaży pozostaje po odjęciu określonych kosztów. W handlu najczęściej chodzi o różnicę między ceną sprzedaży a kosztem zakupu sprzedanego towaru. Można wyrazić ją kwotowo albo procentowo, ale te dwie postacie odpowiadają na inne pytania.
Marża kwotowa pokazuje, ile złotych zostaje z transakcji przed pokryciem pozostałych wydatków. Przy sprzedaży za 100 zł i koszcie zakupu 80 zł będzie to 20 zł. Marża procentowa określa natomiast, jaką częścią ceny sprzedaży jest ta kwota – w tym przypadku 20%.
Sama wysoka marża procentowa nie przesądza o opłacalności działalności. Produkt sprzedawany rzadko może przynosić mniej pieniędzy niż towar z niższą marżą, ale dużą rotacją. Znaczenie mają też koszty obsługi, zwroty i czas, przez jaki pieniądze pozostają zamrożone w zapasie.
Marża na towarze nie jest automatycznie zyskiem firmy. Z uzyskanej kwoty często trzeba jeszcze opłacić pracowników, lokal, reklamę i pozostałe koszty działalności.
Jak obliczyć marżę procentową i kwotową?
Do podstawowego obliczenia potrzebne są dwie wartości: cena sprzedaży oraz odpowiadający jej koszt. Obie muszą dotyczyć tej samej ilości towaru lub tego samego zakresu usługi. Nie można porównywać ceny jednej sztuki z kosztem całego opakowania zbiorczego.
Marża kwotowa = cena sprzedaży − koszt
Marża procentowa = (cena sprzedaży − koszt) / cena sprzedaży × 100%
Przykład obliczenia marży krok po kroku
Załóżmy, że zakup produktu kosztuje 120 zł netto, a cena sprzedaży wynosi 200 zł netto. Najpierw należy odjąć koszt od ceny: 200 zł − 120 zł = 80 zł. To marża kwotowa na produkcie, jeszcze przed uwzględnieniem pozostałych kosztów sprzedaży i prowadzenia firmy.
Następnie uzyskaną różnicę dzieli się przez cenę sprzedaży: 80 zł / 200 zł = 0,4. Po pomnożeniu przez 100% otrzymuje się 40% marży. Oznacza to, że z każdej złotówki przychodu pozostaje 40 groszy na pokrycie pozostałych kosztów i ewentualny zysk.
Jeżeli do każdej sprzedanej sztuki dochodzi 10 zł prowizji oraz 5 zł kosztu opakowania, po ich odjęciu zostaje już 65 zł. Udział tej kwoty w przychodzie wynosi 32,5%. To inny poziom kalkulacji niż początkowa marża handlowa, dlatego warto jasno opisywać, jakie koszty uwzględniono.
W arkuszu kalkulacyjnym wystarczy formuła =(cena-koszt)/cena i ustawienie formatu procentowego. Nie należy wtedy dodatkowo mnożyć wyniku przez 100. Cena sprzedaży nie może wynosić zero, ponieważ dzielenie przez zero uniemożliwia obliczenie wskaźnika.
Marża a narzut – na czym polega różnica?
Marża i narzut opisują tę samą różnicę kwotową, ale odnoszą ją do innych podstaw. Marżę liczy się od ceny sprzedaży, natomiast narzut – od kosztu. To częsta pomyłka przy wycenie: dodanie do kosztu określonego procentu daje narzut, a nie marżę.
Narzut procentowy = (cena sprzedaży − koszt) / koszt × 100%
Dlaczego 25% narzutu nie daje 25% marży?
Przy koszcie 80 zł doliczenie 25% narzutu oznacza zwiększenie ceny o 20 zł. Cena sprzedaży wyniesie więc 100 zł. Różnica między ceną a kosztem to nadal 20 zł, ale stanowi ona 20% ceny sprzedaży.
Aby przy tym samym koszcie uzyskać marżę 25%, cena musi wynosić około 106,67 zł. Różnica wyniesie wtedy około 26,67 zł, czyli jedną czwartą ceny sprzedaży. Samo przemnożenie kosztu przez 1,25 nie wystarczy.
Przeliczenie marży na narzut umożliwia wzór: narzut = marża / (1 − marża). W tym zapisie procenty trzeba zastąpić ułamkami dziesiętnymi. Dla marży 25% obliczenie wygląda tak: 0,25 / 0,75, co daje około 33,33% narzutu.
Przy dodatnim koszcie i sprzedaży powyżej kosztu narzut będzie procentowo wyższy od marży. Dlatego w cennikach i ustaleniach z handlowcami warto zapisywać nie tylko wartość procentową, lecz także nazwę wskaźnika. Samo „dodajemy 30%” jest zbyt nieprecyzyjne.
Jak ustalić cenę dla zakładanej marży?
Jeżeli znany jest koszt oraz oczekiwana marża, cenę sprzedaży można wyliczyć bez prób i zgadywania. Służy do tego wzór:
Cena sprzedaży = koszt / (1 − zakładana marża)
Przykładowo przy koszcie 150 zł i docelowej marży 40% cena wyniesie: 150 zł / 0,60 = 250 zł. Kontrola jest prosta: różnica to 100 zł, a 100 zł podzielone przez 250 zł daje właśnie 40%. Po zaokrągleniu ceny handlowej marżę warto przeliczyć ponownie.
We wzorze marżę zapisuje się jako ułamek, czyli 40% jako 0,40. Przy dodatnim koszcie nie da się uzyskać marży 100% przy skończonej cenie sprzedaży. Taki wynik wymagałby zerowego kosztu uwzględnionego w obliczeniu.
Marżę liczyć netto czy brutto i jakie koszty uwzględniać?
W typowej kalkulacji podatnika VAT, który ma prawo do pełnego odliczenia podatku od zakupu, porównuje się kwoty netto. VAT należny ze sprzedaży nie jest wtedy przychodem, a podatek podlegający odliczeniu nie stanowi kosztu zakupu. Mieszanie ceny brutto z kosztem netto zawyża wynik.
Przy braku prawa do odliczenia VAT nieodliczalny podatek co do zasady zwiększa koszt. Sposób kalkulacji musi więc odpowiadać rzeczywistemu rozliczeniu danej działalności. Nie wystarczy mechanicznie usunąć VAT z każdej faktury.
Równie ważne jest określenie rodzaju marży. Marża handlowa odnosi się do kosztu zakupu sprzedanych towarów. Marża liczona po kosztach zmiennych uwzględnia również wydatki zależne od sprzedaży, np. prowizje czy pakowanie. Marża netto pokazuje natomiast relację końcowego wyniku netto do przychodów – nie należy utożsamiać jej z marżą na pojedynczym produkcie.
Przy ocenie rentowności konkretnego zamówienia warto sprawdzić przede wszystkim:
- koszt towaru i jego dostarczenia do magazynu,
- prowizje sprzedażowe oraz opłaty za płatności,
- opakowanie i dopłatę do wysyłki ponoszoną przez sprzedawcę,
- przeciętne koszty zwrotów, reklamacji i strat.
Jak poprawić marżę i nie stracić kontroli nad rabatami?
Marżę można zwiększyć przez podniesienie ceny albo obniżenie kosztu uwzględnianego w kalkulacji. W praktyce warto zacząć od produktów, które sprzedają się regularnie, ale po prowizjach i kosztach obsługi zostawiają niewiele. Negocjacja zakupu, ograniczenie uszkodzeń czy zmiana opakowania mogą poprawić wynik bez zmiany ceny dla klienta.
Szczególnej kontroli wymagają rabaty. Przy cenie 100 zł i koszcie 70 zł marża kwotowa wynosi 30 zł. Rabat 10% obniża cenę do 90 zł, a marżę kwotową do 20 zł. Obniżka ceny o 10% zmniejsza tutaj marżę kwotową o jedną trzecią.
W tym przykładzie trzeba sprzedać o 50% więcej sztuk, aby uzyskać taką samą łączną marżę kwotową jak przed rabatem – przy niezmienionym koszcie jednostkowym i bez dodatkowych kosztów zwiększonej sprzedaży.
Dlatego przed promocją należy policzyć nie tylko nową marżę procentową, ale też kwotę pozostającą na sztuce i wymagany wzrost sprzedaży. Większy obrót nie naprawia automatycznie słabej kalkulacji. Czasem oznacza po prostu więcej pracy za mniejsze pieniądze.
