Najpopularniejszy sposób na legalne dorabianie bez zakładania firmy to działalność nierejestrowana: bez wpisu do CEIDG, bez firmowego NIP-u i bez składek do ZUS. Ma jednak twardy limit. Przychód nie może w żadnym miesiącu przekroczyć 75% minimalnego wynagrodzenia, a przez ostatnie 60 miesięcy nie wolno było prowadzić firmy. Komuś, kto dostał pierwsze zlecenie na kilka tysięcy złotych i nie wie, czy zmieści się w przepisach, ten tekst da konkretne kwoty na 2025 i 2026 rok. Opisuje też kroki od pierwszego klienta do rocznego PIT-u, zasady podatku i ZUS oraz moment, w którym trzeba jednak iść do CEIDG.
Działalność nierejestrowana – kto może ją prowadzić
Podstawa prawna to art. 5 ustawy Prawo przedsiębiorców z 6 marca 2018 r. Przepis mówi, że przy spełnieniu dwóch warunków zarobkowa aktywność nie jest działalnością gospodarczą. To oznacza, że nie trzeba niczego rejestrować.
Limit przychodu: 75% minimalnego wynagrodzenia
Limit obowiązuje miesięcznie, a nie rocznie. W 2025 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4666 zł, więc próg to 3499,50 zł. Od 1 stycznia 2026 r. minimalna to 4806 zł, a limit rośnie do 3604,50 zł. Liczy się przychód, nie dochód. Koszty nie pomniejszają kwoty, którą porównuje się z limitem.
Do limitu wlicza się przychód należny, czyli wynikający z umowy lub wykonanej usługi, nawet jeśli klient jeszcze nie zapłacił. Zlecenie na 3800 zł wykonane w marcu przekracza limit w marcu, choć pieniądze wpadną dopiero w kwietniu.
Okres 60 miesięcy bez firmy
Drugi warunek: w ciągu ostatnich 60 miesięcy osoba nie wykonywała działalności gospodarczej. Pięć lat liczy się od dnia wykreślenia z CEIDG. Do firmy wlicza się też udział w spółce cywilnej. Kto zamknął jednoosobówkę w 2023 roku, na nierejestrowaną wróci dopiero w 2028.
Czego nie da się prowadzić bez rejestracji
Odpada wszystko, co wymaga koncesji, zezwolenia albo wpisu do rejestru działalności regulowanej. Chodzi na przykład o przewóz osób taksówką, obrót alkoholem czy ochronę mienia. Bez problemu mieszczą się natomiast korepetycje, szycie, rękodzieło, drobne usługi remontowe, grafika, tłumaczenia czy sprzedaż własnoręcznie zrobionych rzeczy.
Formalności krok po kroku
Działalność nierejestrowana nie wymaga żadnego zgłoszenia: ani w CEIDG, ani w urzędzie skarbowym, ani w ZUS. Formalności sprowadzają się do kilku czynności, które trzeba wykonać samodzielnie i z głową.
- Sprawdzić, czy w ostatnich 60 miesiącach nie było wpisu do CEIDG ani udziału w spółce cywilnej.
- Upewnić się, że rodzaj usług nie wymaga koncesji, zezwolenia ani wpisu do rejestru działalności regulowanej.
- Wyceniać zlecenia tak, żeby suma przychodów należnych w danym miesiącu nie przekroczyła 3499,50 zł (2025) lub 3604,50 zł (2026).
- Dokumentować każdą sprzedaż rachunkiem albo umową. Wzór rachunku nie jest narzucony przepisami.
- Prowadzić własną miesięczną listę przychodów, choćby w arkuszu kalkulacyjnym. Nikt tego nie wymaga, ale to jedyny dowód, że limit nie został przekroczony.
- Rozliczyć przychody w rocznym PIT do 30 kwietnia następnego roku.
Rachunek powinien zawierać datę, dane wystawcy (imię, nazwisko, adres), dane nabywcy, opis usługi lub towaru, kwotę i podpis. Nie ma w nim numeru NIP firmy, bo firmy nie ma. Część firm-klientów i tak odmówi współpracy, bo wolą faktury. To ograniczenie tej formy, które trzeba przyjąć na starcie.
Podatki: PIT bez wpisu do CEIDG
Przychody z działalności nierejestrowanej są opodatkowane. Brak rejestracji nie znaczy brak podatku. Urząd skarbowy traktuje je jako przychód z innych źródeł, a nie z pozarolniczej działalności gospodarczej.
Stosuje się skalę podatkową: 12% do 120 000 zł dochodu i 32% powyżej, z kwotą wolną 30 000 zł. Od przychodu można odliczyć koszty jego uzyskania, na przykład materiały czy zakup narzędzi, o ile da się je udokumentować. Zeznanie roczne składa się do 30 kwietnia. Który formularz PIT wybrać, zależy od pozostałych dochodów (etat, umowy cywilnoprawne), więc w razie wątpliwości warto zapytać księgową albo infolinię KAS.
ZUS i VAT przy działalności nierejestrowanej
Składki ZUS
Z samej działalności nierejestrowanej nie opłaca się składek społecznych ani zdrowotnej. To główny powód, dla którego ta forma jest popularna wśród studentów, emerytów i osób z etatem. Trzeba tylko pamiętać, że przychód z niej nie daje tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Jeśli nie ma innego (etat, KRUS, status członka rodziny, zasiłek, rejestracja w urzędzie pracy), ubezpieczenie zdrowotne trzeba załatwić inaczej, na przykład dobrowolnie w NFZ.
VAT
Sprzedaż z działalności nierejestrowanej jest w praktyce zwolniona z VAT na zasadzie zwolnienia podmiotowego, do 200 000 zł rocznie. Limit z Prawa przedsiębiorców i tak jest znacznie niższy, więc ten próg nie jest problemem. Wyjątkiem są usługi, które w ogóle nie łapią się na zwolnienie, jak prawnicze czy jubilerskie. One i tak wymagałyby rejestracji jako VAT-owiec.
Co się dzieje po przekroczeniu limitu
Przekroczenie limitu choćby o złotówkę w jednym miesiącu oznacza, że od tego dnia jest to działalność gospodarcza. Na złożenie wniosku do CEIDG jest 7 dni. Brak rejestracji grozi zaległym podatkiem z odsetkami i sprawą z Kodeksu karnego skarbowego. Do wyboru są wtedy trzy formy prowadzenia firmy.
| Forma | Rejestracja | Składki społeczne ZUS | Warunek |
|---|---|---|---|
| Działalność nierejestrowana | Brak | Brak | Przychód do 75% minimalnej miesięcznie; 60 miesięcy bez firmy |
| Firma z ulgą na start | CEIDG | Przez 6 miesięcy bez składek społecznych | 60 miesięcy bez firmy |
| Preferencyjny ZUS | CEIDG | Przez 24 miesiące, podstawa 30% minimalnego wynagrodzenia | 60 miesięcy bez firmy |
| Firma na pełnym ZUS | CEIDG | Pełna podstawa (60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia) | Brak limitu przychodu |
Ulga na start i preferencyjny ZUS dotyczą osób bez firmy w ostatnich 60 miesiącach. Dla kogoś, kto dopiero zaczyna i szybko przekracza próg 3500 zł, przejście na jednoosobową działalność z ulgą na start zwykle jest naturalnym następnym krokiem. Zdrowotną płaci się w każdej z tych form.
Najczęstsze pytania
Czy działalność nierejestrowana wymaga zgłoszenia do urzędu skarbowego?
Nie, nie trzeba jej nigdzie zgłaszać. Obowiązek pojawia się dopiero przy rocznym PIT, w którym wykazuje się przychody z tego tytułu.
Ile można zarobić na działalności nierejestrowanej w 2026 roku?
Maksymalnie 3604,50 zł przychodu miesięcznie, czyli 75% minimalnego wynagrodzenia wynoszącego 4806 zł. Limit liczy się osobno dla każdego miesiąca, a nie jako średnia roczna.
Czy mając etat, można prowadzić działalność nierejestrowaną?
Tak, etat nie jest przeszkodą. Ważne, żeby nie świadczyć tych samych usług dla własnego pracodawcy w ramach obowiązków służbowych i żeby nie było firmy w ostatnich 60 miesiącach.
Czy trzeba wystawiać faktury przy działalności nierejestrowanej?
Nie, wystarczy rachunek albo umowa. Faktury z NIP-em wystawiają firmy, a osoba na nierejestrowanej firmą nie jest.
Co grozi za przekroczenie limitu bez rejestracji firmy?
Urząd skarbowy może doliczyć zaległy podatek z odsetkami i wszcząć postępowanie na podstawie Kodeksu karnego skarbowego. Od przekroczenia limitu są 7 dni na złożenie wniosku do CEIDG.
