Wysokość 1/8 etatu, różnice między kwotą brutto i netto oraz wpływ rodzaju umowy na wypłatę – te trzy rzeczy najbardziej mieszają w głowie osobom zaczynającym na rynku pracy. Łączy je to, że wszystkie bezpośrednio decydują o tym, ile faktycznie pojawi się na koncie. Poniżej konkretnie: ile wynosi 1/8 etatu netto przy umowie o pracę, od czego zależy ta kwota, co z ZUS-em, urlopem, podatkami i czy w ogóle taka forma zatrudnienia się opłaca.
Co tak naprawdę oznacza 1/8 etatu?
1/8 etatu to po prostu 1/8 pełnego wymiaru czasu pracy. Standardowo pełen etat to 40 godzin tygodniowo, więc przy 1/8 etatu wychodzi:
- około 5 godzin tygodniowo,
- czyli mniej więcej 20 godzin miesięcznie (przybliżenie, bo faktyczna liczba godzin zależy od kalendarza).
W praktyce pracodawca może to ułożyć różnie, np.:
- 1 godzina dziennie przez 5 dni w tygodniu,
- 2–3 dłuższe zmiany w miesiącu,
- innym elastycznym systemem, byle zgadzał się miesięczny wymiar godzin.
Przy 1/8 etatu dalej jest to etatowa umowa o pracę, tylko z mniejszym wymiarem. Wciąż przysługują typowe uprawnienia pracownicze (urlop, okres wypowiedzenia, ochrona kodeksowa), ale wszystko liczone jest proporcjonalnie do wymiaru etatu.
1/8 etatu – ile to brutto i netto przy płacy minimalnej?
Wiele osób pyta o 1/8 etatu w kontekście wynagrodzenia minimalnego, bo to najprostszy punkt odniesienia. W 2024 roku minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi:
- 4242 zł brutto – od 1 stycznia do 30 czerwca 2024 r.,
- 4300 zł brutto – od 1 lipca do 31 grudnia 2024 r.
Przy 1/8 etatu minimalne wynagrodzenie liczy się proporcjonalnie:
- od stycznia do czerwca: 4242 zł ÷ 8 ≈ 530,25 zł brutto,
- od lipca do grudnia: 4300 zł ÷ 8 = 537,50 zł brutto.
Przy 1/8 etatu i płacy minimalnej w 2024 roku można przyjąć, że pensja „na rękę” wynosi zwykle około 400–410 zł netto miesięcznie (umowa o pracę, standardowe założenia, bez PPK i dodatków).
Dlaczego „około”? Bo kwota netto zależy od kilku czynników, m.in.:
- czy pracownik korzysta z ulgi podatkowej (PIT-2),
- czy ma koszty uzyskania przychodu standardowe czy podwyższone (dojazdy spoza miejscowości),
- czy odprowadzane są składki do PPK,
- czy to jedyne źródło dochodu w Polsce.
Przy najczęstszym scenariuszu – jedna umowa o pracę, złożony PIT-2, brak PPK – realnie wychodzi właśnie okolica ~400 zł netto za 1/8 etatu z płacy minimalnej.
Od czego zależy kwota netto przy 1/8 etatu?
Nawet przy tym samym brutto, dwie osoby na 1/8 etatu mogą mieć różne kwoty „na rękę”. Jest kilka kluczowych elementów, które to zmieniają.
Ulga podatkowa (PIT-2) i kwota wolna
Po zmianach podatkowych kwota wolna od podatku to 30 000 zł rocznie, co przekłada się na 300 zł miesięcznej ulgi podatkowej. Żeby korzystać z ulgi, trzeba u pracodawcy złożyć formularz PIT-2.
Przy niskich dochodach typowych dla 1/8 etatu często zdarza się, że zaliczka na podatek dochodowy wychodzi bardzo niska albo wręcz 0 zł. Wówczas wynagrodzenie netto jest bliższe kwocie brutto minus same składki ZUS i zdrowotna.
Jeżeli PIT-2 nie jest złożony (np. bo to dodatkowa praca), netto może wyjść wyraźnie niższe, mimo identycznego brutto.
Koszty uzyskania przychodu
Standardowo koszty uzyskania przychodu przy umowie o pracę to:
- 250 zł miesięcznie – gdy miejsce zamieszkania i pracy jest w tej samej miejscowości,
- 300 zł miesięcznie – przy dojazdach z innej miejscowości.
Przy małych etatach różnica między 250 a 300 zł może wydawać się symboliczna, ale wpływa na wysokość zaliczki na podatek, a więc i na parę–kilkanaście złotych netto miesięcznie.
Dodatkowe źródła dochodu
1/8 etatu bardzo często jest dodatkową pracą, obok innego etatu czy zlecenia. Wtedy mechanika podatkowa wygląda inaczej:
- PIT-2 można mieć złożony tylko u jednego pracodawcy,
- drugi pracodawca nie stosuje ulgi, więc zaliczka na podatek będzie wyższa,
- całoroczny dochód i tak „spotka się” w rocznym PIT – tam może wyjść dopłata lub zwrot.
Efekt: przy takim samym 1/8 etatu, ale jako druga praca, kwota netto miesięcznie bywa niższa niż przy tym samym etacie jako jedynym źródle dochodu.
1/8 etatu a ZUS – co się odprowadza i na jaką skalę?
Umowa o pracę, nawet na 1/8 etatu, to pełen pakiet obowiązkowych składek ZUS. Składki są liczone procentowo od faktycznego brutto, więc przy 1/8 etatu są po prostu proporcjonalnie niższe.
Składki społeczne przy 1/8 etatu
Pracownik płaci z wynagrodzenia:
- emerytalną – 9,76% podstawy,
- rentową – 1,5%,
- chorobową – 2,45% (dobrowolna przy zleceniu, ale obowiązkowa przy etacie).
Przy małej podstawie wymiaru automatycznie są to małe kwoty, ale trzeba mieć świadomość, że oznacza to małe składki emerytalne. Kilka miesięcy czy rok na 1/8 etatu nie robi różnicy, ale długotrwała praca wyłącznie na takim wymiarze przekłada się na niższe świadczenia w przyszłości.
Składka zdrowotna i świadczenia
Standardowa składka zdrowotna przy umowie o pracę to 9% podstawy wymiaru. Nawet przy 1/8 etatu i niskiej podstawie nadal zapewnia ona:
- prawo do świadczeń NFZ,
- prawo do zasiłku chorobowego (po okresie wyczekiwania),
- prawo do zasiłku macierzyńskiego czy opiekuńczego – proporcjonalnie do zarobków.
To często jest główny argument, by utrzymać nawet mały etat zamiast przechodzić w pełni np. na zlecenia bez pełnych składek.
1/8 etatu a prawa pracownicze: urlop, chorobowe, wypowiedzenie
Mały etat nie oznacza „gorszej” umowy. Umowa o pracę na 1/8 etatu daje zasadniczo te same prawa, co pełen etat, tylko liczone proporcjonalnie.
Urlop wypoczynkowy przy 1/8 etatu
Standardowo pracownik ma:
- 20 dni urlopu – przy stażu pracy krótszym niż 10 lat,
- 26 dni urlopu – przy stażu co najmniej 10 lat.
Przy 1/8 etatu liczy się to proporcjonalnie. Przykład: przy 20 dniach urlopu na pełen etat, przy 1/8 etatu przysługuje:
20 dni × 1/8 = 2,5 dnia urlopu rocznie.
W praktyce urlop rozliczany jest godzinowo, więc kadry przeliczają to na godziny do wykorzystania, a potem w ewidencji schodzą pojedyncze godziny, nie „dni”.
Chorobowe i inne świadczenia
Przy 1/8 etatu przysługuje:
- wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy za pierwsze dni niezdolności do pracy,
- zasiłek chorobowy z ZUS po określonym okresie,
- inne zasiłki (macierzyński, opiekuńczy) – ale wyliczane od niskiego wynagrodzenia, więc kwotowo będą skromne.
Okres wypowiedzenia umowy o pracę na 1/8 etatu liczy się tak samo, jak przy pełnym etacie – zależy od stażu pracy u danego pracodawcy, a nie od wielkości etatu.
1/8 etatu – umowa o pracę vs umowa zlecenie
Na rynku pojawiają się również propozycje „na 1/8 etatu”, które w rzeczywistości są umową zlecenia na wymiar godzin podobny do 1/8 etatu. Warto odróżnić te dwie sytuacje, bo skutki finansowe i prawne są inne.
Umowa o pracę na 1/8 etatu
Przy umowie o pracę na 1/8 etatu zyskuje się:
- pełną ochronę kodeksową (urlop, okres wypowiedzenia, chorobowe),
- stały wymiar czasu pracy i rozkład godzin (zasadniczo),
- proporcjonalne, ale stabilne składki ZUS i zdrowotne,
- obowiązek zapewnienia co najmniej proporcjonalnej płacy minimalnej.
Minusem są oczywiście wyższe koszty po stronie pracodawcy, dlatego część firm woli zlecenia.
Umowa zlecenia z małą liczbą godzin
Umowa zlecenia to inna historia. Podstawowe różnice:
- brak urlopu wypoczynkowego z kodeksu pracy,
- co do zasady brak okresu wypowiedzenia (chyba że wpisany w umowie),
- elastyczniejszy czas pracy, ale też mniejsza stabilność godzin,
- od 2024 r. obowiązuje minimalna stawka godzinowa na zleceniu, ale nie ma „1/8 etatu” w sensie kodeksowym.
Jeśli zlecenie jest jedynym tytułem do ubezpieczeń, dochodzą składki ZUS (społeczne + zdrowotna), a przy stawce minimalnej netto bywa zbliżone do umowy o pracę na mały wymiar. Różnice najczęściej wychodzą nie na pasku wypłaty, ale w prawach i bezpieczeństwie.
Dla osób, które chcą „mieć papiery” na zatrudnienie i pełne składki, nawet skromna umowa o pracę na 1/8 etatu bywa cenniejsza niż wyższa kwotowo, ale bardziej ryzykowna umowa zlecenia.
Czy 1/8 etatu się opłaca?
1/8 etatu rzadko jest głównym źródłem utrzymania – to raczej:
- dodatkowy dochód obok pełnego etatu,
- start dla osób wchodzących na rynek pracy (studenci, uczniowie),
- formalny „mały etat” dla osób, które większość czasu poświęcają na własną działalność lub freelancing.
Finansowo, przy płacy minimalnej, to poziom ~400 zł netto miesięcznie – kwota niewielka, ale dla wielu realnie odczuwalna, np. jako pokrycie rachunków czy części czynszu.
Z punktu widzenia budowania kariery i CV, 1/8 etatu potrafi być dobrym kompromisem: pozwala wbić się do branży, zdobyć doświadczenie i referencje, nie rezygnując z innych zajęć (studiów, działalności, innej pracy). Z drugiej strony, długofalowe poleganie wyłącznie na tak małym etacie nie zapewni ani stabilności finansowej, ani sensownych składek emerytalnych.
Dlatego 1/8 etatu najrozsądniej traktować jako uzupełnienie: krok do większego wymiaru w tej samej firmie lub dodatkowe źródło przychodu, a nie docelowy model zatrudnienia na lata.